Belastingen bij landbouwgrond: overdrachtsbelasting, landbouwvrijstelling, box 3 en bedrijfsopvolging
Bij grond gaat het fiscaal om een paar grote posten: overdrachtsbelasting bij de koop, de landbouwvrijstelling bij verkoopwinst, box 3 bij verpachte grond van particulieren en de bedrijfsopvolgingsregeling bij schenken of erven. Hieronder de hoofdlijnen zoals die in november 2026 gelden, met de bron erbij. Dit is geen belastingadvies: percentages en voorwaarden veranderen, en of een vrijstelling in uw situatie geldt, beoordeelt uw notaris of adviseur.
Overdrachtsbelasting: 10,4% voor grond, 0% met de vrijstelling voor cultuurgrond
Wie grond koopt, betaalt in 2026 10,4% overdrachtsbelasting over de koopsom; dat tarief geldt voor alle onroerende zaken die geen woning zijn. Voor woningen geldt 2% als de koper er zelf gaat wonen (onder voorwaarden 0% voor starters) en sinds 2026 8% voor woningen die de koper niet zelf bewoont. Voor cultuurgrond bestaat een vrijstelling: koopt u landbouwgrond die bedrijfsmatig wordt gebruikt voor akkerbouw, veeteelt of tuinbouw, dan is de verkrijging vrijgesteld. Dat geldt ook als u de grond niet zelf bewerkt maar verpacht aan een agrarisch ondernemer. De wettelijke voorwaarde is dat de grond nog minstens tien jaar zo in gebruik blijft; verandert het gebruik eerder, dan wordt de belasting alsnog geheven. De notaris doet het beroep op de vrijstelling in de akte. Vraag het dus vooraf na, want achteraf herstellen is lastig.
Andere vrijstellingen die bij grond vaak spelen
De Belastingdienst noemt naast cultuurgrond ook een vrijstelling voor natuurgrond (bos en natuurterrein), voor herinrichting van landerijen (ruilverkaveling en kavelruil), voor bedrijfsoverdracht binnen de familie (van ouders aan kinderen, van grootouders aan kleinkinderen en tussen broers en zussen, ook als dat in stappen gaat) en voor inbreng van een onderneming in een maatschap, vof of cv. Elke vrijstelling heeft eigen voorwaarden. Een woning deelt niet mee in de vrijstelling bij bedrijfsoverdracht.
Verkoopwinst: de landbouwvrijstelling en de WEVAB
Verkoopt een landbouwbedrijf grond met winst, dan is die winst in de inkomstenbelasting vrijgesteld voor zover de waardestijging past bij blijvend agrarisch gebruik. Die waarde heet de WEVAB: de waarde in het economische verkeer bij agrarische bestemming. Stijgt de grond extra in waarde doordat er gebouwd mag worden, een zonnepark komt of de bestemming verandert, dan is dat deel sinds 27 juni 2000 wel belast. Voorwaarde is dat de grond vrijwel geheel in gebruik is in het eigen landbouwbedrijf. Wie overweegt grond te verkopen voor iets anders dan landbouw, rekent dus beter eerst uit welk deel van de winst belast is.
Verpachte grond van particulieren: box 3
Bezit u als particulier verpachte grond, dan hoort die bij uw vermogen in box 3. U geeft de waarde in het economische verkeer aan, rekening houdend met de pacht die erop rust; de Belastingdienst publiceert daarvoor elk jaar normwaarden voor verpacht gras- en akkerland. Die normen zijn niet verplicht: met een onderbouwing mag u ook van de werkelijke waarde uitgaan. Voor tuinland, bollenland en glastuinbouw geldt altijd de werkelijke waarde. In box 3 betaalt u over een verondersteld rendement op die waarde, niet over de pacht die u ontvangt.
Schenken of erven: de bedrijfsopvolgingsregeling
Gaat een landbouwbedrijf met grond over naar de volgende generatie, dan kan de bedrijfsopvolgingsregeling de erf- of schenkbelasting sterk verlagen: sinds 2025 is 100% van het ondernemingsvermogen tot 1,5 miljoen euro vrijgesteld en 75% van het meerdere. De opvolger moet de onderneming minstens drie jaar voortzetten (voor verkrijgingen vanaf 2025) en is bij aandelen minimaal 21 jaar. Vanaf 2026 is het eenvoudiger om tussentijds van rechtsvorm te veranderen zonder de termijnen te schenden, en geldt een langere bezitstermijn voor wie de onderneming pas ruim na de AOW-leeftijd startte. Of verpachte grond meetelt als ondernemingsvermogen hangt van de situatie af; dat is werk voor een adviseur.
Wat verandert er in 2027
Voor wie met een erf of boerderij ook een woning koopt: de kostengrens van de Nationale Hypotheek Garantie stijgt per 1 januari 2027 naar 500.000 euro (530.000 euro met energiebesparende maatregelen). Bij een grondgebonden woning met energielabel E, F of G rekent NHG standaard 20.000 euro extra ruimte voor verduurzaming. Nieuw is ook dat het taxatierapport sinds 1 april 2026 een funderingsrisicoklasse (A tot en met E) bevat; bij klasse D of E vraagt NHG vanaf 2027 een verkennend funderingsonderzoek en tellen geschatte herstelkosten mee voor de maximale hypotheek. Voor de overdrachtsbelasting op grond is voor 2027 geen wijziging aangekondigd.
Zo gebruikt u dit op Grondaanbod
Bij elk perceel staat een rekenhulp die de kosten koper laat zien met 10,4% overdrachtsbelasting of met de vrijstelling voor cultuurgrond. De Grondscan toont per perceel de bestemming; die bepaalt mede of de landbouwvrijstelling en de cultuurgrondvrijstelling in beeld komen. Alle cijfers op de site zijn een indicatie; laat de fiscale afweging altijd door uw notaris, accountant of belastingadviseur maken.